ထရမ့္ကေတာ့ သူ႔ရဲ႕ေရြးေကာက္ပြဲကတိအတိုင္းပဲ အစၥလမ္ႏိုင္ငံ ၇ ႏိုင္ငံက ဒုကၡသည္ေတြနဲ႔အလည္အပတ္လာမယ့္သူေတြကို ျပည္ဝင္ခြင့္ (Visa) ပိတ္ထားပါတယ္။ အၾကမ္းဖက္မႈကိုကာကြယ္ႏိုင္ဖို႔လို႔ေျပာခဲ့ေပမယ့္ အဲ့ဒီႏိုင္ငံ ၇ ႏိုင္ငံျပည္သူေတြဆိုတာကလည္း တကယ့္ဒုကၡေရာက္ေနတဲ့သူေတြပါ။ အဲ့ဒီႏိုင္ငံေတြအေၾကာင္းကိုအက်ဥ္းခ်ဳပ္ ေဖာ္ျပလိုက္ပါတယ္။

ဆီးရီးယား

အခုခ်ိန္ထိေတာ့ ကမၻာေပၚမွာ ဆီးရီးယားေလာက္ စစ္ဒဏ္ခံရတဲ့ႏိုင္ငံမ်ိဳးမရွိေသးပါ။ သန္းနဲ႔ခ်ီတဲ့ျပည္သူေတြက စစ္ဒဏ္ေၾကာင့္ ဒုကၡေရာက္ေနတာက ေျခာက္ႏွစ္နီးပါးေလာက္ရွိေနတဲ့အျပင္ စစ္ပြဲအတြင္းမွာေသဆံုးတဲ့လူ ဦးေရက ေလးသိန္းေက်ာ္ေနပါၿပီ။ စစ္ပြဲေတြၾကားမွာ ျပည္သူေတြရဲ႕ဘဝက ဘာမွမေရရာေသးသလို ေျပာင္းေရြ႕ ရလြယ္ကူတဲ့ မိုးကာတဲ့ေတြနဲ႔ေနထုိင္ေနရၿပီး ႏိုင္ငံတာကလွဴဒါန္းတဲ့ အစားအစာနဲ႔ အဝတ္အထည္ေတြေပၚမွာ မွီခိုေနၾကရပါတယ္။

အခုလိုမ်ိဳးၾကမ္းတမ္းတဲ့ ပဋိပကၡအေျခအေနေတြေၾကာင့္ ဆီးရီးယားကဒုကၡသည္အမ်ားစုဟာ အစုလိုက္အျပံဳ လိုက္ေနရပ္ကိုစြန္႔ခြာေနၾကပါတယ္။ အမ်ားစုကေတာ့ ဥေရာပကိုဦးတည္ၿပီးသြားၾကပါတယ္။ အိုဘားမားအုပ္ခ်ဳပ္တဲ့အခ်ိန္တုန္းကေတာ့ တစ္ႏွစ္ကို ဆီးရီးယားကဒုကၡသည္ ၁၀၀၀၀ ေလာက္အထိလက္ခံႏိုင္ဖို႔အထိ ျပင္ဆင္ခဲ့ပါေသးတယ္။

ဆီးရီးယားျပည္တြင္းစစ္က အာရပ္ေႏြဦးေတာ္လွန္ေရးနဲ႔အတူ ၂၀၁၁ ခုနွစ္မွာစခဲ့တာပါ။ ဒါေပမယ့္ သူပုန္အုပ္စုေတြက သမၼတအာဆတ္ကို ျဖဳတ္ခ်ႏိုင္တဲ့အထိေတာ့ျဖစ္မလာခဲ့ပါဘူး။ ျပည္တြင္းစစ္အတြင္းမွာ ISIS ပါပ်ံႏွ႔ံဝင္ေရာက္လာၿပီး ရာကာ (Raqqa) ၿမိဳ႕မွာအေျခစိုက္ကာ အီရတ္ႏိုင္ငံထဲအထိ ေျခဆန္႔ခဲ့ပါတယ္။

အေမရိကန္ဦးေဆာင္တဲ့ ႏိုင္ငံတကာတပ္ဖြဲ႔ေတြအေနနဲ႔ ISIS ေတြကိုေခ်မႈန္းဖို႔ ေလေၾကာင္းကေနထိုးစစ္ဆင္ခဲ့ေပမယ့္ ဆီးရီးယားဟာ ရုရွားနဲ႔မဟာမိ္္တ္ျဖစ္ေနတာေၾကာင့္ ေဝယင္ပိုင္နက္ကိုအျပည့္အဝအသံုးခ်ခြင့္မရပါဘူး။ ISIS ရဲ႕ပိုင္နက္ထဲေရာက္ေနတဲ့ ဆီးရီးယားျပည္သူေတြအေနနဲ႔ကေတာ့ ဗံုးဒဏ္လည္း အလူးအလဲခံရပါေသးတယ္။

ISIS အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္ေရာက္ေနတဲ့ ျပည္သူေတြရဲ႕ဘဝဟာလည္း တင္းက်ပ္ခံရလြန္းပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြဟာ ဘယ္သြားသြားဝတ္ရံုကိုျခံဳသြားရသလို အမ်ိဳးသားေတြဟာလည္း မုတ္ဆိတ္ေမႊးနဲ႔ ႏႈတ္ခမ္းေမႊးထားဖို႔ တြန္းအားေပးခံရပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ မိုဘိုင္းဖုန္းနဲ႔ အင္တာနက္ကို အသံုးျပဳခြင့္မရွိပါဘူး။ အခုေတာ့ ဆီးရီးယားမွာ အပစ္အခတ္ရပ္စဲေရးစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုထားတာေၾကာင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကို ျပည္သူတိုင္းကေတာင့္တေနၾကပါတယ္။

အီရတ္

အီရတ္ကေတာ့ အေမရိကန္က်ဴးေက်ာ္ဝင္ေရာက္ခဲ့တဲ့ ၂၀၀၃ ခုႏွစ္ကေနစၿပီးေတာ့ အခုခ်ိန္အထိ ႏုို္င္ငံေရး တည္ၿငိမ္မႈမရေသးပါဘူး။ အေမရိကန္ဦးေဆာင္တဲ့တပ္ဖြဲ႕ေတြဟာ အဲ့ဒီႏွစ္တုန္းက အာဏာရွင္ဆာဒမ္ဟူစိန္ (Saddam Hussein) ကိုဖမ္းဆီးခဲ့ၿပီး အီရတ္ႏိုင္ငံတရားရံုးခ်ဳပ္က ေသဒဏ္ေပးကာ ၂၀၀၆ ခုႏွစ္မွာ ႀကိဳးေပးကြပ္မ်က္ခဲ့ပါတယ္။အီရတ္အစိုးရသစ္က ႏိုင္ငံကာကြယ္ေရးတာဝန္ကိုထမ္းေဆာင္ႏိုင္တဲ့၂၀၁၁ ခုႏွစ္အထိ အေမရိကန္စစ္အေျခ စိုက္စခန္းေတြထားရွိခဲ့ၿပီး  ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ တပ္ဖြဲ႔ဝင္ဦးေရကို တျဖည္းျဖည္းေလ်ာ့ခ်ခဲ့ပါတယ္။

အီရတ္ႏိုင္ငံအေနနဲ႔ ISIS ေတြရဲ႕ၿခိမ္းေျခာက္မႈကိုခံေနရတဲ့အျပင္ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္တုန္းကဆိုရင္ ယခင္ အေမရိကန္စစ္အေျခစိုက္စခန္းနားမွာ အီရတ္စစ္သား အေယာက္ ၁၇၀၀ ဟာ ISIS ေတြရဲ႕ ရက္ရက္စက္စက္သတ္ျဖတ္မႈကိုခံခဲ့ရပါတယ္။

အဲ့ဒီလိုျဖစ္ရပ္မ်ိဳးျဖစ္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ US အေနနဲ႔ တပ္ဖြဲ႔ဝင္အနည္းငယ္ကိုျပန္လည္ေစ လႊတ္ခဲ့ေပးခဲ့ပါတယ္။ အခုအခ်ိန္မွာေတာ့ မိုဆူး (Mosul) ၿမိဳ႕ဟာ ISIS ေတြရဲ႕အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္မွာ ႏွစ္ႏွစ္နီးပါေရာက္ရွိေနၿပီး အီရတ္စစ္တပ္ကျပန္လည္သိမ္းပိုက္ႏိုင္ဖို႔ႀကိဳးစားခဲ့ပါတယ္။လူေပါင္း ၁၁၄၀၀၀ ေလာက္ဟာ သူတို႔ရဲ႕အိုးအိမ္ကစြန္႔ခြာခဲ့ရတယ္လို႔ ကုလသမဂၢက ထုတ္ျပန္တဲ့စာရင္းေတြအရသိရပါတယ္။

ၿပီးခဲ့တဲ့ႏွစ္က ၿမိဳ႕ေတာ္ဘဂၢဒက္မွာျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အေသခံကားဗံုးခြဲတစ္ခုထဲတင္ ေသဆံုးခဲ့သူ ၂၀၀ ေက်ာ္ရွိပါတယ္။ ဒါဟာစစ္ဒဏ္ၾကာရွည္စြာခဲ့စားေနရတဲ့ အီရတ္ၿမိဳ႕ေတာ္မွာ လူအေသအေပ်ာက္ အမ်ားဆံုးျဖစ္ခဲ့တဲ့ ဗံုးခြဲမႈပါ။ ISIS ေတြကေတာ့ သူတို႔လုပ္ေဆာင္တာလို႔ေၾကျငာထားပါတယ္။ အေမရိကန္စစ္တပ္အတြက္ စကားျပန္လုပ္ေပးခဲ့ဖူးတဲ့သူေတြနဲ႔ အကူအညီေပးခဲ့ဖူးတဲ့လူေတြဟာ ႏိုင္ငံေရးခိုလႈံခြင့္ေတာင္းခံေနၾကပါတယ္။ ရန္သူကိုကူညီတဲ့အတြက္ ISIS ေတြအဖမ္းခံရရင္ေတာ့ ႏိွပ္စက္ခံရမွာျဖစ္တဲ့အတြက္ သူတို႔ရဲ႕ကံၾကမၼာကလည္း စိုးရိမ္ရပါတယ္။

အီရန္

စီးပြားေရးပိတ္ဆို႔မႈဒဏ္ေၾကာင့္ အီရန္ရဲ႕ေရနံစီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြဟာ ဆယ္စုႏွစ္အေ တာ္ၾကာေအာင္ က်ဆင္းခဲ့ရၿပီး အလုပ္လက္မဲ့ဦးေရလည္းမ်ားျပားလာပါတယ္။ ႏိုုင္ငံရဲ႕နယူးကလီးယားအစီအစဥ္အေပၚ IAEA နဲ႔သေဘာတူညီခ်က္ရၿပီးတဲ့ေနာက္မွာေတာ့ စီးပြာေရးျပန္လည္ဦးေမာ့ဖို႔ႀကိဳးစားေနပါတယ္။ အီရန္ႏိုင္ငံကျပည္သူေတြဟာ သမၼတကိုေရြးေကာက္တင္ေျမာက္ႏိုင္ေပမယ့္ ရွီးယားဘာသာသာေရးဥေပေဒအရ ႏို္င္ငံေရးမွာ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ကပိုၿပီးေတာ့ အဓိကက်ပါတယ္။ ဘာသာေရးတင္းက်ပ္တဲ့ႏိုင္ငံျဖစ္တာေၾကာင့္ လူအခြင့္အေရးဆံုးရႈံုးတယ္တို႔၊ မီဒီယာလြတ္လပ္ခြင့္မရွိဘူးဆိုၿပီးေတာ့ က်ယ္က်ယ္ေလာင္ေလာင္ေဝဖန္ခံရတဲ့ႏိုင္ငံလည္း ျဖစ္ပါတယ္။

ယီမင္

ယီမင္ကလည္း ျပည္တြင္းစစ္ဒဏ္ခံေနရတာ ႏွစ္ႏွစ္ေက်ာ္ပါၿပီ။ မီဒီယာေတြက ဆီးရီးယားကိုအာရံုေရာက္ ေနတာေၾကာင့္ ယီမင္အေၾကာင္းကလူသိနည္းသြားပါတယ္။ စစ္အတြင္းမွာ ေက်ာင္းေတြ၊ေဆးရုံုေတြအမ်ား အျပားဟာ ဗံုးႀကဲတုိက္ခို္က္ခံခဲ့တဲ့အျပင္ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနကလည္း ဗရမ္းဗတာျဖစ္သြားပါတယ္။ ႏိုင္ငံရဲ႕အခ်ိဳ႕အစိတ္အပိုင္းေတြက စစ္ေသြးႂကြ ISIS လက္ေအာက္ကိုေရာက္ေနတာၿပီး ျပန္သိမ္းပိုက္ႏိုင္ဖို႔မလြယ္ေသးပါဘူး။

You May Also Like: “ပြင့္လင္းျမင္သာမႈအဆင့္ အနည္းငယ္ျမင့္တက္လာတဲ့ ျမန္မာႏုိင္ငံ”

လစ္ဗ်ား

လြန္ခဲ့တဲ့ငါးႏွစ္တုန္းကဆိုရင္ လစ္ဗ်ားဆိုတာက အာဖရိကမွာ ႏိုင္ငံေရးတည္ၿငိမ္တဲ့အျပင္ ခ်မ္းသားႂကြယ္ဝတဲ့ႏိုင္ငံတစ္ခုပါ။ ဒါေပမယ့္ ၂၀၁၁ မွာ စတင္ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့အာရပ္ေႏြဦးေတာ္လွန္ေရးနဲ႔အတူ လစ္ဗ်ားရဲ႕တည္ၿငိမ္မႈေတြလည္း ပါသြားခဲ့ပါတယ္။ ဂါဒါဖီကိုျဖဳတ္ခ်ႏိုင္ခဲ့ေပမယ့္ တည္ၿငိမ္တဲ့ႏိုင္ငံေရးအေျခ အေနကို ျပန္လည္မတည္ေဆာက္ႏိုင္ခဲ့ပါဘူး။ အခုေတာ့ ISIS စစ္ေသြးႂကြေတြရဲ႕အေျခစိုက္အမ်ားအျပားရွိ ေနတဲ့ႏိုင္ငံျဖစ္သလုိ တိုက္ပြဲေတြကလည္း မၿပီးဆံုးေသးပါဘူး။

ဆိုမာလီယာ

ဆိုမာလီယာလို႔ေျပာလုိက္တာနဲ႔ ပင္လယ္ဓါးျပေတြကို ေျပးျမင္ၾကမွာပါ။ ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ၿပီးတဲ့ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ အာဏာရွင္ Siad Barre ရဲ႕အုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္ကို ၁၉၉၁ ခုနွစ္မွာေရာက္ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဆယ္စုႏွစ္ႏွစ္ခုနီးပါးေလာက္က လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡေတြကိုရင္ဆိုင္ခဲ့ရတာေၾကာင့္ ႏိုင္ငံရဲ႕အေရးပါတဲ့အေျခခံအေဆာက္အအံု ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားပ်က္စီးခဲ့ရပါတယ္။ ၂၀၁၂ ခုႏွုစ္မွာ အစိုးရအသစ္တက္လာခဲ့ေပမယ့္ ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနေတြက တည္ၿငိမ္မႈမရွိေသးပါဘူး။

ဆူဒန္

၂၀၀၃ ခုႏွစ္၊ ဒါဖာပဋိပကၡ (Darfur conflict) စတင္ခဲ့တဲ့ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ ဆူဒန္ရဲ႕ႏိုင္ငံေရးအေျခအေနကဆိုးဝါးခဲ့ပါတယ္။ သူပုန္ေတြကတစ္ဖက္ အစိုးရကတစ္ဖက္နဲ႔တို္က္ပြဲေတြကမၿပီးဆံုးႏိုင္ပါဘူး။ အေသအေပ်ာက္လည္းမ်ားခဲ့ၿပီး ကုလသမဂၢရဲ႕ထုတ္ျပန္တဲ့စာရင္းေတြအရ ဒါဖာပဋိပကၡအတြင္းမွာ ေသဆံုးခဲ့တဲ့လူ ၃၀၀၀၀၀ ေက်ာ္ပါတယ္။ ဆူဒန္ႏိုင္ငံရဲ႕သမၼတ Omar al-Bashir ဟာလည္း ဒါဖာပဋိပကၡအတြင္းမွာ လူမ်ိဳးတုန္းသတ္ျဖတ္မႈေတြလုပ္ေဆာင္ခဲ့တယ္လို႔  ႏိုင္ငံတကာခုံရံုးမွာ တရားစြဲခံခဲ့ရပါတယ္။ ေတာင္ဆူဒန္ႏိုင္ငံဆိုၿပီးေတာ့ ခြဲထြက္မႈလည္းၾကံဳခဲ့ရပါတယ္။

မင္းသုခ (အခရာ)

(www.akhayar.com)

Credit: CNN