ဒီေန႔ေခတ္မွာေတာ့ ကမၻာ့လူဦးေရရဲ႕ ၃ ပံံု ၂ ပံုေလာက္ဟာ မိုဘုိင္းဖုန္းေတြ အသံုးျပဳေနသလို လူတစ္ေယာက္ဟာ ပ်မ္းမွ်တစ္ေန႔ကို ၄ နာရီေလာက္ အင္တာနက္ အသံုးျပဳျဖစ္ေနတယ္လို႔လည္း စစ္တမ္းေတြက ဆိုၾကပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာလည္း မိုဘိုင္းဆက္သြယ္ေရးနည္းပညာ တိုးတက္လာမႈေတြေၾကာင့္ မိုဘုိင္းဖုန္းအသံုးျပဳသူ အေရအတြက္ အလွ်င္အျမန္တိုးတက္လာေနသလို အင္တာနက္နဲ႔ လူမႈကြန္ယက္အသံုးျပဳမႈႏႈန္းကလည္း ထပ္ခ်ပ္မကြာ လုိက္ပါတိုးတက္လာေနပါတယ္။

ဒီလို အင္တာနက္ ဝက္ဘ္ဆိုက္ေတြ၊ Mobile Banking စနစ္ေတြနဲ႔ လူမႈကြန္ယက္ Account ေတြ အားလံုးဟာ လံုုျခံဳေရးအတြက္ Password စနစ္ တစ္မ်ိဳးမ်ိဳးကို အသံုးျပဳထားေလ့ရွိပါတယ္။ Password ေတြဟာ သံုးစြဲသူေတြရဲ႕ ဘ႑ာေရးအခ်က္အလက္၊ အေႂကြးဝယ္ကတ္ အခ်က္အလက္နဲ႔ ကုိယ္ေရး အခ်က္အလက္ေတြကို ကာကြယ္ေပးႏိုင္တဲ့ ခံစစ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း လူအမ်ားရဲ႕ ေပါ့ေလ်ာ့မႈေတြေၾကာင့္ ဒီလို Password ေတြ အသံုးျပဳျပီး ကာကြယ္ထားၾကတယ္ဆိုေပမယ့္လည္း Password က်ိဳးေပါက္မႈေတြ မၾကာခဏျဖစ္ေပၚေနပါတယ္။ Hacker ေတြေျပာေနၾကစကားေလးကေတာ့ “Password တုိင္းဟာ ခ်ိဳးဖ်က္လို႔ရတယ္” ဆိုတာပါပဲ။

ကၽြန္ေတာ္တို႔အေနနဲ႔ အြန္လိုင္းအသံုးျပဳတဲ့အခါမွာ အႏၲရာယ္ရိွတဲ့ အျပဳအမူေတြနဲ႔ လက္မခံႏိုင္ေလာက္တဲ့ အမွားအယြင္းေတြကို ျပဳလုပ္မိေနတယ္ဆိုရင္ အခုအခ်ိန္ကစၿပီး ရပ္ဆိုင္းသင့္ပါၿပီ။ မိမိတို႔ရဲ႕ ကိုယ္ေရးအခ်က္အလက္ေတြနဲ႔ Account ေတြကို ကာကြယ္ဖို႔ သတိထားျပဳမူသင့္တဲ့အခ်က္ေတြကို Akhayar က အၾကံေပးေဖာ္ျပခ်င္ပါတယ္။

() လုံၿခဳံမႈမရွိတဲ့ Password ကုိ မေရြးပါနဲ႔

လူအမ်ားက password ေတြကို မေမ့ေအာင္ ခပ္လြယ္လြယ္ နဲ႔ မွတ္ရလြယ္တဲ့ စာသားမ်ိဳးေတြ၊ မိမိနဲ႔ ပတ္သတ္တဲ့ ေန႔စြဲမ်ိဳးေတြနဲ႔ ဖန္တီးထားေလ့ရွိပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေတြဆိုရင္ “123456” နဲ႔ “password” တို႔လိုမ်ိဳး အလြန္လြယ္ကူလြန္းတဲ့ Password မ်ိဳးေတြကိုေတာင္ အသံုးျပဳေနၾကပါတယ္။ မိမိရဲ႕ ကိုယ္ေရးအခ်က္အလက္ေတြနဲ႔ Online Account ေတြကို စိတ္ခ်လက္ခ် အသံုးျပဳခ်င္တယ္ဆိုရင္ ခန္႔မွန္းရလြယ္ကူတဲ့ Password ေတြကို ေရွာင္က်ဥ္ရမွာျဖစ္ျပီးေတာ့ စာလုံးေရ ၁၂ လံုးထက္ ရွည္ၿပီး အကၡရာ၊ နံပါတ္နဲ႔ အျခားသေကၤတေတြပါ ပါဝင္တဲ့ Password မ်ိဳးကို ဖန္တီးျပီး ေရြးခ်ယ္အသုံးျပဳသင့္ပါတယ္။

() Two-Factor Authentication သုံးပါ

အခုေနာက္ပိုင္း Facebook အပါအဝင္ နာမည္ေက်ာ္ လူမႈကြန္ယက္ေတြ၊ Mobile Banking စနစ္ေတြနဲ႔ အင္တာနက္ ဝက္ဘ္ဆိုက္ေတြဟာ ၎တိုရဲ႕ Log In စနစ္မွာ Two-Factor Authentication စနစ္ ထည့္သြင္း အသံုးျပဳလာပါတယ္။ ဒီစနစ္က Login ဝင္ေရာက္ခ်ိန္မွာ Password မွန္ကန္ရံုနဲ႔ Account ထဲကို ဝင္ေရာက္ခြင့္မျပဳပဲ မိမိဖုန္းဆီကို Code နံပါတ္ေပးပို႔ျပီး အဲဒီ Code နံပါတ္မွန္ကန္ေအာင္ ျဖည့္ႏိုင္မွ အထဲကို ဝင္ေရာက္ခြင့္ျပဳတဲ့ စနစ္တစ္မ်ိဳးပါ။ ဒီနည္းလမ္းကို အခ်ိဳ႕က အလုပ္ရႈပ္တယ္လို႔ ယူဆျပီး အသံုးမျပဳၾကပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ဒီနည္းလမ္းဟာ စိတ္ခ်ရတဲ့ ကာကြယ္ေရးစနစ္တစ္ခုျဖစ္ျပီးေတာ့ မိမိ Account ကို တစ္စံုတစ္ေယာက္က ဝင္ဖို႔ ၾကိဳးစားေနရင္လည္း အလြယ္တကူ သိႏုိင္မွာျဖစ္ပါတယ္။

() Account အမ်ိဳးမ်ိဳးအတြက္ မတူညီတဲ့ Password ေတြ သတ္မွတ္ အသုံးျပဳပါ

ကၽြန္ေတာ္တို႔ဟာ ဝက္ဘ္ဆုိက္အမ်ားအျပားအျပင္ လူမႈကြန္ယက္ account တစ္ခုေတြေရာ E-mail စနစ္ေတြပါ အမ်ားအျပား အသံုးျပဳေနတာျဖစ္တာေၾကာင့္ Account တစ္ခုစီတုိင္းမွာ Password တစ္ခုစီ သတ္မွတ္ထားၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ မွတ္ရလြယ္ေအာင္ အေကာင့္အားလံုးကို Password တစ္ခုတည္းသာ ဖန္တီးျပီး အသံုးျပဳၾကတဲ့ သူေတြလည္း မနည္းပါဘူး။ ဒါဟာ အြန္လုိင္းအသံုးျပဳရာမွာ အလြန္မွားယြင္းတဲ့ အက်င့္တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုျပဳလုပ္ျခင္းေၾကာင့္ မိမိရဲ႕ Password ကို ဟက္ကာေတြ ရရွိသြားရင္ အျခားအေရးႀကီး Account ေတြပါ အကုန္ဆံုးရံႈးရမွာျဖစ္ပါတယ္။

() Password ကို မေဝမွ်ပါနဲ႔

လက္ရွိ ကမၻာေပၚက အင္တာနက္နဲ႔ စမတ္ဖုန္းအသံုးျပဳသူ ၃၁ ရာခုိင္ႏႈန္းဟာ သူတို႔ရဲ႕ Password ေတြကို အျခားသူေတြနဲ႔ အကန္႔အသတ္မရွိ မွ်ေဝထားၾကပါတယ္။ အမ်ားစုကေတာ့ ခ်စ္သူရည္းစား၊ အိမ္ေထာင္ဖက္နဲ႔ မိသားစုဝင္ေတြဆီကိုပါ။ ဒါဟာ အႏၱရာယ္မ်ားတဲ့ အျပဳအမူတစ္ခုျဖစ္တယ္လို႔ အြန္လိုင္းလံုျခံဳေရးပညာရွင္ေတြက သတ္မွတ္ထားၾကပါတယ္။

() Software ကို အၿမဲတေစ Update ျပဳလုပ္ပါ

ဖုန္း OS ေတြ၊ ေဆာ့ဖ္ဝဲလ္ေတြနဲ႔ ကြန္ပ်ဴတာ ပ႐ိုဂရမ္ေတြဟာ မၾကာခဏ Update Version ေတြ ျပဳလုပ္ေပးေနပါတယ္။ Update တုိင္းမွာ လံုျခံဳေရးစနစ္ကို အဆင့္ျမွင့္တင္မႈေတြ မၾကာခဏ ထည္သြင္းေပးထားတတ္တာမို႔ အျမဲတေစ Update ျပဳလုပ္ေနဖို႔လိုပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ေသာ အသံုးျပဳသူေတြက ေငြေၾကးကုန္က်မွာကို ႏွေမ်ာတာေၾကာင့္ Update ျပဳလုပ္ဖို႔ ဝန္ေလးတတ္ၾကပါတယ္။ အသစ္အသစ္ေသာ Virus ေတြ ေန႔စဥ္နဲ႔အမွ်ေပၚထြက္လာေနတာေၾကာင့္ Update ပံုမွန္မလုပ္တာက အႏၱရာယ္မ်ားတဲ့ အေလ့အထတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။

() Public Wi-Fi ကြန္ယက္ေတြကို သတိထား အသံုးျပဳပါ

လူတုိင္းဟာ အခမဲ့ရရွိတဲ့ Public Wi-Fi ေတြကို အသံုးျပဳရတာကို သေဘာက်က်ပါတယ္။ သံုးစြဲသူေတြဟာ ေကာ္ဖီဆိုင္၊ စားေသာက္ဆိုင္ေတြ၊ အမ်ားျပည္သူနဲ႔ သက္ဆုိင္တဲ့ သက္ဆုိင္တဲ့့ေနရာေတြနဲ႔ ေလဆိပ္ေတြမွာရိွတဲ့ Public Wi-Fi ကြန္ရက္ေတြကေနတဆင့္ လူမႈကြန္ယက္ ဝက္ဘ္ဆိုက္ေတြ သံုးတာ၊ Email ေတြ စစ္ေဆးတာ၊ အင္တာနက္သံုးတာ၊ ေစ်းဝယ္တာေတြကို ျပဳလုပ္တတ္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီ Wi-Fi ကြန္ရက္ေတြဟာ လံုျခံဳေရးအားနည္းတာေၾကာင့္  ကြန္ယက္အသံုးျပဳေနသူအခ်င္းခ်င္းရဲ႕ အခ်က္အလက္ေတြကို ခ်ိဳးေဖာက္ဝင္ေရာက္ျပီး ခုိးယူလို႔ရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ Public Wi-Fi ကို သံုးေတာ့မယ္ဆိုရင္ ခ်ိတ္ဆက္မႈကို လံုၿခံဳမႈရိွေစဖို႔ encrypt လုပ္ေပးမယ့္ Virtual Private Network (VPN) တစ္ခုကို ဖန္တီး အသံုးျပဳတာက အေကာင္းဆံုးပါပဲ။

Ref: CNBC၊ CNet၊ USToday

www.akhayar.com