အခုေခတ္မွာ Internet ကို မသံုးတဲ့သူမရွိေတာ့သေလာက္ကို ရွားပါးေနပါျပီ။ ဒါေပမယ့္ ဒီလိုမ်ိဳး Online အသံုးျပဳေနၾကေပမယ့္ တဖက္မွာလည္း ကိုယ့္ရဲ႕ Personal Data ေတြ၊ Sensitive ျဖစ္တဲ့ Information ေတြကို ဒီလုိမ်ိဳး Internet ေပၚမွာ ထားထားတာက အခ်ိန္မေရြးကိုယ့္ Data ေတြကို ခုိးယူခံႏုိင္တဲ့အတြက္ သတိၾကီးၾကီး ထားဖုိ႔လည္း လုိအပ္ပါေသးတယ္။

အဲ့ဒါေၾကာင့္ ဒီ Article မွာေတာ့ ကိုယ့္ရဲ႕ Personal Data ေတြနဲ႔ Privacy ကို Internet ေပၚမွာ မေပါက္ၾကားေအာင္ ဘယ္လုိနည္းလမ္းေတြနဲ႔ ထိန္းသိမ္းကာကြယ္ၾကမလဲဆုိတာကို ေျပာျပေပးသြားမွာပါ။

(1) Social Media Profile မွာ Sensitive Information ေတြကို သတိထားျပီး ျဖည့္ထားပါ။

အခုအခ်ိန္မွာ လူတုိင္းက Social Media Account ေတြကို အျမဲတမ္းအသံုးျပဳေနပါျပီ။ ဒါေပမယ့္ ဒီ Social Media ေတြကေနတဆင့္ပဲ ကိုယ့္ရဲ႕ အဓိက Personal Information ေတြကို ရယူေနတာလည္းျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ့္ရဲ႕ နာမည္၊ Email ၊ ဖုန္းနံပါတ္ကေန အစရွိျပီး ကိုယ္စိတ္ဝင္စားတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြ၊ တက္ခဲ့ေက်ာင္းေတြ၊ သြားခဲ့တဲ့ေနရာေတြ အကုန္လံုးကို Social Media မွာ ျဖည့္ထားတာ၊ တင္ေနတာေတြက တကယ္လုိ႔ ကိုယ့္ Account က ခုိးယူခံရခဲ့ရင္ ကုိယ္နဲ႔ သက္ဆုိင္သမွ် Data အကုန္ပါသြားမွာဆုိေတာ့ ဒီ Sensitive Information ကို ျဖည့္တဲ့အခ်ိန္ေတြမွာ သတိထားဖုိ႔က အေရးၾကီးပါတယ္။

(2) Messaging Apps ေတြသံုးတဲ့အခ်ိန္မွာလည္း End-to-End Encryption Support ရတဲ့ App ေတြပဲ သံုးပါ။

ဒါကလည္း အေရးၾကီးတဲ့အခ်က္တစ္ခုျဖစ္ျပီး လူအမ်ားစုရဲ႕ ဒီကိုယ္ေရးအခ်က္အလက္ေတြကလည္း ဒီ Chat List ေတြကေနေပါက္ၾကားခဲ့တဲ့ ကိစၥေတြအေျမာက္အမ်ားရွိခဲ့ပါတယ္။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ အေရးၾကီးတာပဲျဖစ္ျဖစ္ ပံုမွန္ သူငယ္ခ်င္းအခ်င္းခ်င္းပဲျဖစ္ျဖစ္ စကားေျပာမယ္ဆုိရင္ ၾကားထဲကေန ျဖတ္ျပီး ခုိးယူလုိ႔မရတဲ့ End-to-End Encryption Support လုပ္တဲ့ Messaging App ေတြကို ေျပာင္းသံုးတာပိုေကာင္းမွာပါ။ ဥပမာ – လက္ရွိလူသံုးမ်ားတဲ့ Viber ဆုိရင္လည္း End-to-End Encryption ကို Support ျပဳလုပ္တဲ့ App တစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။

(3) Security Code ေတြကို ကိုယ္တုိင္ကလြဲျပီး တျခားသူေတြကို မေပးပါနဲ႔။

အခုေနာက္ပိုင္းမွာ ဘယ္လုိမ်ိဳး Social Media Account ေတြမွာပဲျဖစ္ျဖစ္ အေရးၾကီး Setting တစ္ခုခုေျပာင္းလဲရင္၊ ဒါမွမဟုတ္ Password ေျပာင္းခဲ့ရင္ ကိုယ့္ Account နဲ႔ ခ်ိတ္ဆက္ထားတဲ့ Phone Number (သို႔) Email ကို Security Code ေတြေပးပို႔ေလ့ရွိပါတယ္။ အဆုိပါ Security Code ေတြက မ်ားေသာအားျဖင့္ One-Time Password (OTP) ျဖစ္ေပမယ့္ တျခားသူေတြကို မေပးတာအေကာင္းဆံုးျဖစ္မွာပါ။ ဒါက Backup Code ေတြကို Download လုပ္ထားတတ္တဲ့သူေတြဆုိရင္ ပိုလုိ႔ေတာင္ လံုလံုျခံဳျခံဳသိမ္းထားသင့္ပါေသးတယ္။

(4) ကိုယ္သံုးေနတဲ့ Hardware ေတြကို Lock ခ်ထားတာပါ။

လူတုိင္းက ကုိယ္သံုးေနတဲ့ စမတ္ဖုန္းေတြ၊ ကြန္ပ်ဴတာေတြကို ပံုမွန္အားျဖင့္ Password ခံထားၾကပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ တကယ္တမ္း လံုျခံဳေအာင္ဆုိရင္ အခုထက္ပိုျပီးလုပ္ႏုိင္တဲ့နည္းလမ္းေတြရွိပါေသးတယ္။ ဒါေတြကေတာ့ ကုိယ့္ကြန္ပ်ဴတာမွာဆုိရင္လည္း Windows Password ေတြတင္မဟုတ္ဘဲ ပါဝါတက္တာနဲ႔ Password နဲ႔ဖြင့္ဖုိ႔လုိအပ္တဲ့ BIOS Password ထားတာမ်ိဳးေတြ၊ စမတ္ဖုန္းဆိုလူရင္လည္း မေတာ္တဆေပ်ာက္ဆံုးခဲ့ရင္ ျပန္ Locate လုပ္ျပီး Data ေတြကို Format ခ်ႏုိင္တဲ့ App ေတြ၊ Service ေတြကို Enable လုပ္ထားတာက ပုိျပီး စိတ္ခ်ရမွာပါ။

(5) ကုိယ္ပိုင္မဟုတ္တဲ့ Device ေပၚမွာ Browsing လုပ္ရင္ Private Browsing နဲ႔ပဲသံုးပါ။

တစ္ခါတေလမွာ အေရးတၾကီးကိစၥတစ္ခုခုေပၚလာလုိ႔ Browser မွာ တစ္ခုခုကို ရွာဖုိ႔လုိအပ္ေနျပီးေတာ့ ကိုယ့္ဆီမွာ ကိုယ္ပုိင္ကြန္ပ်ဴတာမရွိဘူးဆုိရင္ တျခားသူတစ္ေယာက္ေယာက္ ဒါမွမဟုတ္ ရုံးက ကြန္ပ်ဴတာေတြကို အသံုးျပဳရတဲ့အခ်ိန္ေတြရွိမွာပါ။ အဲ့ဒီအခ်ိန္မွာဆုိရင္ Browser ေတြက ကိုယ့္ရဲ႕ Browsing History ေတြကို မွတ္ထားတတ္တဲ့အတြက္ ဒါက တကယ္လုိ႔တျခားတစ္ေယာက္ေယာက္က အဲ့ဒီ ကြန္ပ်ဴတာေတြကို ဆက္သံုးမယ္ဆိုရင္ ကိုယ့္ History ကိုပါ သိရွိသြားႏုိင္ပါတယ္။ အဲ့ဒီအတြက္ အေကာင္းဆံုးက Private Browsing နဲ႔ပဲ အသံုးျပဳတာျဖစ္ျပီး ဒီနည္းလမ္းက ရုံးကကြန္ပ်ဴတာသံုးေနတဲ့သူေတြအတြက္ လုပ္ေဆာင္သင့္တဲ့ အခ်က္တစ္ခု လုိ႔ ေျပာလုိ႔ရပါတယ္။

(6) Password Manager ကို အသံုးျပဳပါ။

တစ္ခ်ိဳ႕သူေတြက ကိုယ့္ရဲ႕ မ်ားစြာေသာ Password ေတြကို စာအုပ္ထဲမွာ ဒါမွမဟုတ္ ဖုန္းထဲက Notes App ထဲမွာ မွတ္ထားတာကို ျမင္ဖူးၾကမွာပါ။ ဒါက အရမ္းကို အႏၱရာယ္မ်ားျပီးေတာ့ အခုလုိမ်ိဳး မွတ္ထားမယ့္အစား Password Manger App ေတြကို ေျပာင္းလဲအသံုးျပဳတာက ပိုျပီး စိတ္ခ်ရပါတယ္။ အနည္းဆံုးေတာ့ Password ေတြအမ်ားၾကီး မွတ္ထားမယ့္အစား Password Manger App ရဲ႕ Password တစ္ခုပဲ မွတ္ထားဖုိ႔လုိမွာပါ။

(2) Account ေတြအကုန္လံုးနီးပါးကို Two-factor Authentication ခံထားပါ။

ဒါကေတာ့ အေရးၾကီးဆံုးအခ်က္တစ္ခုလုိ႔ေတာင္ေျပာလုိ႔ရျပီးေတာ့ လက္ရွိမွာလည္း Facebook ၊ Google ၊ Apple ID ၊ Twitter နဲ႔ Microsoft တို႔လုိ Service ေတြအကုန္လံုးကလည္း Support ျပဳလုပ္တဲ့ Security Service တစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ Password ရုိက္ျပီးတာနဲ႔ Account ထဲဝင္လုိ႔ရတဲ့အစား ေနာက္တစ္ဆင့္ SMS ဒါမွမဟုတ္ Third Party Authentication App ခံထားလုိက္တာက ကိုယ့္ Account ကို ခိုးယူဖုိ႔ၾကိဳးစားသူေတြကို အနည္းနဲ႔အမ်ား ဟန္႔တားႏုိင္မွာပါ။

(8) Credit Card Information ေတြကို တတ္ႏုိင္သေလာက္စီစစ္ျပီးအသံုးျပဳပါ။

Social Media သံုးတဲ့သူအမ်ားစုၾကံဳဖူးတဲ့ကိစၥတစ္ခုက Phishing Ads ေတြ၊ Mail ေတြကေနတစ္ဆင့္ ဖုန္း ဒါမွမဟုတ္ တစ္ခုခု မဲေပါက္တယ္ဆုိျပီး ကိုယ့္ရဲ႕ Credit Card လုိ Payment Information ေတြကို ေတာင္းယူတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒါကလည္း အႏၱရာယ္မ်ားျပီးေတာ့ တကယ္လုိ႔ Online Purchase တစ္ခုခုလုပ္ေတာ့မယ္ဆုိရင္ ကိုယ့္ Credit Card Information ေတြထည့္ရမယ့္ Website က လံုျခံဳမႈရွိမရွိကို ေသခ်ာစြာစစ္ေဆးျပီး တကယ္လုိ႔ အခက္အခဲၾကံဳခဲ့ရင္ အကူအညီေတာင္းလို႔ရမယ့္ Customer Support ရွိမရွိကုိပါ အရင္စစ္ေဆးသင့္ပါတယ္။

(9) Security Questions ေတြကို သိသာႏုိင္တဲ့အေျဖေတြမေပးပါနဲ႔။

တစ္ခ်ိဳ႕ေသာ Social Media ေတြက တကယ္လုိ႔ Account နဲ႔ ပတ္သတ္ျပီး အကူအညီတစ္ခုခုရယူမယ္၊ Password ေမ့သြားလုိ႔ ျပန္ယူမယ္ဆုိရင္ Security Question ေတြကို ေမးျမန္းေလ့ရွိပါတယ္။ ဒီ Security Question ေတြက အဆင္ေျပေပမယ့္ တဖက္ကၾကည့္ရင္လည္း ကိုယ့္ Account ကို Hack ခ်င္တဲ့သူေတြအတြက္လည္း အခြင့္အေရးျဖစ္လာႏုိင္ပါတယ္။ အဲ့ဒါေၾကာင့္ ဒီ Security Question ေတြရဲ႕ အေျဖကို ျဖစ္ႏုိင္ရင္ ကိုယ့္အနီးအနားကလူေတြက ခန္႔မွန္းႏုိင္တဲ့ အေျဖေတြအစား လံုးဝမျဖစ္ႏုိင္တဲ့ အေျဖေတြ… ဥပမာ “In which city were you born?” ဆုိတာမ်ိဳးကို “July” လုိ႔ ေပးတာမ်ိဳးေတြေပးထားတာက ပိုလံုံျခံဳေစမွာပါ။

ဒီအခ်က္ေလးေတြကေတာ့ ဒီ Online ေခတ္ထဲမွာ ကိုယ့္ရဲ႕ Privacy ကို ကာကြယ္ဖုိ႔အတြက္ အခ်က္ အနည္းငယ္ပဲျဖစ္ျပီး တကယ္လုိ႔ အခုထိ ဒီအခ်က္ေတြကို မလုပ္ရေသးဘူးဆိုရင္လည္း အခုပဲ ျပဳလုပ္ထားသင့္ပါတယ္။