အေမရိကန္ကုန္သြယ္ေရးေကာ္မရွင္ (FTC) က Facebook ကို ဒီေန႔ပဲ စံခ်ိန္တင္ဒဏ္ေၾကး ႐ိုက္လိုက္တာ ဖတ္လိုက္ရမယ္ ထင္ပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္တုန္းက ျဖစ္ခဲ့တဲ့ Cambridge Analytica ေဒတာအရႈပ္ေတာ္ပုံေၾကာင့္ Facebook ဘက္က ဒဏ္ေၾကး ေဒၚလာ ၅ ဘီလ်ံ ေပးေဆာင္ရန္ ျပစ္ဒဏ္ ခ်မွတ္လိုက္တာ ျဖစ္ပါတယ္။

ေစာေစာေရာက္လာတဲ့ ခရစ္စမတ္လက္ေဆာင္

ကန္ေဒၚလာ ၅ ဘီလ်ံ ဒဏ္ေၾကးဟာ FTC သမိုင္းတေလွ်ာက္မွာလည္း အမ်ားဆုံးဒဏ္ေၾကးပါ။ ဒါေပမယ့္ New York Times က Mike Isaac ေထာက္ျပထားသလိုပဲ ယခု ျပစ္ဒဏ္ဟာ Facebook အတြက္ “ဆုလာဘ္” တခုလိုေတာင္ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ဘာလို႔လည္းဆိုေတာ့ FTC က စံခ်ိန္တင္ဒဏ္ေၾကး ႐ိုက္လိုက္ၿပီဆိုတဲ့ သတင္းထြက္လာအၿပီးမွာပဲ Facebook ရွယ္ယာေဈးႏႈန္းေတြက မက်သြားတဲ့အျပင္ ပိုေတာင္ ေထာင္တက္သြားခဲ့ပါတယ္။

The Verge ကေတာ့ FTC ရဲ႕ ဒဏ္ေၾကးျပစ္ဒဏ္ကို “Embarrassing Joke” လို႔ေတာင္ သုံးထားပါတယ္။ က်ေနာ္ကေတာ့ Rhode Island မဲဆႏၵနယ္က ဒီမိုကရက္ပါတီဝင္ ေအာက္လႊတ္ေတာ္အမတ္ David Cicilline ေျပာတာကို ပိုသေဘာက်ပါတယ္။

“FTC က Facebook ကို ငါးလေစာၿပီး ခရစ္စမတ္လက္ေဆာင္ ေပးလိုက္တာေပါ့”

သမိုင္းတေလွ်ာက္ စံခ်ိန္တင္ဒဏ္ေၾကး

တကယ္တမ္းေတာ့ ‘ေဒၚလာ ၅ ဘီလ်ံ’ ဆိုတဲ့ ဒဏ္ေၾကးပမာဏက ေတာ္ေတာ္ေလး မ်ားပါတယ္။ ၂၀၁၂ မွာ Google ကို ႐ိုက္ခဲ့တဲ့ ဒဏ္ေၾကး ေဒၚလာ ၂၂ သန္းနဲ႔ ယွဥ္မယ္ဆိုရင္ အပုံႀကီးကြာပါတယ္။ FTC သမိုင္းတေလွ်ာက္ အမ်ားဆုံးဒဏ္ေၾကးဆိုတဲ့ စံခ်ိန္တင္ထိုက္တဲ့ ပမာဏပါ။ ဒါေပမယ့္ လက္ရွိ Facebook စီးပြားေရးနဲ႔ ယွဥ္မယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဒီဒဏ္ေၾကးက ပမႊားေလာက္ပဲ ရွိပါတယ္။

Facebook ဟာ ၿပီးခဲ့တဲ့ သုံးလပတ္တခုတည္းမွာတင္ ဝင္ေငြ ၁၅ ဘီလ်ံ ရွိပါတယ္။ ၿပီးခဲ့တဲ့ ႏွစ္မွာတင္ ရခဲ့တဲ့ ‘အျမတ္’ ေငြက ေဒၚလာ ၂၂ ဘီလ်ံ ပါ။ အခု ဒဏ္ေၾကးက Facebook ရဲ႕ တလ ဝင္ေငြ ေလာက္ပဲ ရွိမွာပါ။ အခုလို ကုမၸဏီ ရွယ္ယာတန္ဖိုးေတြ တက္သြားေတာ့ သိပ္ေတာင္ ထိခိုက္မႈရွိမွာ မဟုတ္ပါဘူး။

တနည္းအားျဖင့္ FTC ရဲ႕ အေမရိကန္သမိုင္းတေလွ်ာက္ အႀကီးမားဆုံး ဒဏ္ေၾကးဟာ Mark Zuckerberg ရဲ႕ ပိုင္ဆိုင္မႈတန္ဖိုးကိုေတာင္ ျမႇင့္ေပးလိုက္သလိုပါပဲ။

သေဘာထားကြဲလြဲေနတဲ့ FTC ျပစ္ဒဏ္

FTC ဟာ Facebook အေပၚ ဒဏ္ေၾကး ျပစ္ဒဏ္ ခ်မွတ္ဖို႔ အခု ေသာၾကာေန႔မွာ မဲခြဲ ဆုံးျဖတ္ခဲ့ပါတယ္။ FTC ေကာ္မရွင္နာ ငါးဦးရွိရာမွာ Democrats ၂ ဦးကပဲ ကန္႔ကြက္မဲေပးခဲ့ၿပီး၊ Republican ေကာ္မရွင္နာေတြက ေထာက္ခံခဲ့တာေၾကာင့္ ၃ မဲ – ၂ မဲနဲ႔ အတည္ျပဳခ်က္ ရသြားတာ ျဖစ္တယ္လို႔ အေမရိကန္မီဒီယာေတြက ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

Democrats အခ်ိဳ႕က Facebook ကို ယခုထက္ ပို စည္းကမ္းတင္းၾကပ္ခ်င္ၿပီး၊ အခ်ိဳ႕ကေတာ့ အခု ဒဏ္ေၾကးျပစ္ဒဏ္ဟာ မလုံေလာက္ဘူးလို႔ ေဝဖန္ေနၾကပါတယ္။

“User Privacy နဲ႔ Data ေတြကို ကာကြယ္မႈေပးဖို႔အတြက္ FTC က လုံေလာက္တဲ့ အတားအဆီး၊ အထိန္းအကြပ္ေတြ မလုပ္ခ်င္တာ ဒါမွမဟုတ္ မလုပ္ႏိုင္တာေၾကာင့္ လႊတ္ေတာ္က ၾကားဝင္သင့္ပါၿပီ”

လို႔ အေမရိကန္လႊတ္ေတာ္အမတ္ Mark Warner က ဆိုပါတယ္။

ယခု ဒဏ္ေၾကးျပစ္ဒဏ္ကို အေမရိကန္ တရားဥပေဒစိုးမိုးမႈအဖြဲ႕က အၿပီးသတ္ အတည္ျပဳေပးဖို႔ လိုေတာ့ လိုပါေသးတယ္။ ဒါလည္း အခ်ိန္ဘယ္ေလာက္ၾကာမလဲ မသိရေသးပါဘူး။

တခု တိုက္ဆိုက္တာက “ေဒၚလာ ၅ ဘီလ်ံ ဒဏ္ေၾကးပမာဏ” ဟာ အခုႏွစ္အေစာပိုင္းကတည္းက Facebook ႀကိဳတင္ ခန္႔မွန္းထားတဲ့ ဒဏ္ေၾကးပမာဏနဲ႔ သြားတိုက္ဆိုင္ေနပါတယ္။

Democract ေအာက္လႊတ္ေတာ္အမတ္ David Cicilline ကေတာ့ အခုျပစ္ဒဏ္ဟာ “ခရစ္စမတ္လက္ေဆာင္ ငါးလ ႀကိဳေပးလိုက္သလိုပါပဲ” လို႔ မွတ္ခ်က္ျပဳထားပါတယ္။

“လက္မခံႏိုင္ေလာက္စရာ ဆိုး႐ြားတဲ့အျပဳအမူမွာ ပါဝင္ပတ္သတ္ခဲ့တဲ့ ဧရာမ အင္အားႀကီး ကုမၸဏီတခုကို အခုလို ေလ်ာ့ေလ်ာ့ေပါ့ေပါ့ေလး ဒဏ္ခတ္လိုက္တာက တကယ္စိတ္ပ်က္စရာေကာင္းပါတယ္ဗ်ာ”

လို႔ ဆိုပါတယ္။

Democrat လႊတ္ေတာ္အမတ္ Richard Blumenthal ကလည္း “အေမရိကန္ႏိုင္ငံရဲ႕ သုံးစြဲသူ Privacy အကာအကြယ္ေပးမႈဟာ ‘ဟန္သာရွိၿပီး အဆံမရွိတဲ့ သၾကၤန္အေျမႇာက္’ ဆိုတာ ကမာၻကို အသိေပးလိုက္သလိုပါပဲ။ သိပ္စိတ္ပ်က္စရာပါ” လို႔ ေဝဖန္ခဲ့ပါတယ္။

Facebook သင္ခန္းစာ ရသြားၿပီလား

ဆိုး႐ြားတဲ့ အျပဳအမူအတြက္ ျပစ္ဒဏ္ေတြ၊ ဒဏ္ေၾကးေတြ ေပးရတယ္ဆိုတာက တကယ္တမ္း ‘အႏႈတ္ဘက္ျပတဲ့ အက်ိဳးဆက္’ ေတြ ေပးႏိုင္မွ ဟန္ကာက်ပါတယ္။ မဟုတ္ရင္ေတာ့ ဒုံရင္းက ဒုံရင္းပဲ ျဖစ္ေနမွာပါ။ Cambridge Analytica မတိုင္ခင္ကတည္းကေကာ၊ ျဖစ္ၿပီးေနာက္မွာေကာ Facebook မေကာင္းသတင္းေတြ ဆက္ၾကားေနရတာက သက္ေသပါပဲ။

အခုလည္း ၾကည့္။ အာဏာပိုင္ေတြက ဒဏ္႐ိုက္လိုက္ေပမယ့္၊ ေစ်းကြက္က ‘ဆုလာဘ္’ ျပန္ေပးလိုက္ေတာ့ Facebook အတြက္ သင္ခန္းစာက ‘တမ်ိဳး’ ျဖစ္သြားပါၿပီ။ Mark Zuckerberg အပါအဝင္ ကုမၸဏီရဲ႕ တျခား တာဝန္ရွိသူေတြ သင္ခန္းစာ ရ၊ မရေတာ့ က်ေနာ္တို႔လည္း သိႏိုင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ Investors ေတြ ေပ်ာ္သြားတာေတာ့ အေသအခ်ာပါပဲ။

ဒီကိစၥအေပၚ Facebook ရဲ႕ Privacy and Public Policy Extern လက္ေထာက္သုေတသနအျဖစ္ တာဝန္ထမ္းေဆာင္ခဲ့တဲ့ Lindsey Barrett ေျပာထားတာကလည္း စဥ္းစားစရာပါ။

အျခားစည္းကမ္းခ်က္မ်ား

FTC က ဒဏ္ေၾကးျပစ္ဒဏ္တခုတည္းနဲ႔ အမႈေၾကေအးလိုက္တာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး။ တျခား အခ်က္အလက္ေတြလည္း ပါဝင္ပါတယ္။ Facebook အေနနဲ႔ Products အသစ္ မထုတ္ခင္မွာ ေဒတာေတြကို ဘယ္ပုံဘယ္နည္း အသုံးျပဳဖို႔ စီစဥ္ထားတယ္ဆိုတာ စနစ္တက် တင္ျပရမယ္၊ Zuckerberg လို အမႈေဆာင္အရာရွိေတြအေနနဲ႔ အသုံးျပဳသူေတြရဲ႕ ေဒတာလြတ္လပ္ခြင့္ (Privacy) ကို ကာကြယ္ေပးဖို႔ ကတိျပဳရမယ္ စသျဖင့္ပါ။

ဒါေပမယ့္ ဒီစည္းကမ္းခ်က္ေတြမွာ Facebook ရဲ႕ Data ေကာက္ယူ၊ မွ်ေဝမႈကို တားဆီးမယ့္ အခ်က္ေတြ မပါဝင္ပါဘူး။ အဆိုပါေဒတာေတြကို မွီခိုေနတဲ့ Facebook ရဲ႕ ‘ေငြသိုက္’ ေၾကာ္ျငာလုပ္ငန္း အေပၚလည္း ဘာမွ ထိခိုက္မႈ ရွိမွာ မဟုတ္ပါဘူး။

အခု ဒဏ္ေၾကးျပစ္ဒဏ္ဟာ ကုမၸဏီရဲ႕ အျပဳအမူကို အဟန္႔အတား မျဖစ္ႏိုင္ဘူးဆိုတာ ကုမၸဏီရဲ႕ Wall Street တန္ဖိုးက အထင္ရွားဆုံး သက္ေသသာဓကျဖစ္ေၾကာင္း Privacy နဲ႔ Consumer ကာကြယ္ေရး ေထာက္ခံသူအခ်ိဳ႕က ေျပာၾကားခဲ့ပါတယ္။

Cosumer ကာကြယ္ေရးအဖြဲ႕တခုရဲ႕ သဘာပတိျဖစ္သူ Robert Weissman က

“FTC နဲ႔ Facebook တို႔ ဒဏ္ေၾကးနဲ႔ အမႈေျပၿငိမ္းသြားတာကို စေတာ့ရွယ္ယာ တန္ဖိုးေတြ ခုန္တက္သြားတဲ့ ေစ်းကြက္တုံ႔ျပန္မႈမ်ိဳးက ေကာင္းတဲ့ လကၡဏာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး” လို႔ မွတ္ခ်က္ေပးခဲ့ပါတယ္။

Cambridge Analytica ေဒတာအရႈပ္ေတာ္ပုံအေၾကာင္း

Cambridge Analytica ကုမၸဏီနဲ႔ Facebook တို႔ရဲ႕ ေဒတာအရႈပ္ေတာ္ပုံအေၾကာင္း သတင္းစထြက္လာတာက ၂၀၁၅ ဒီဇင္ဘာ ကတည္းကပါ။ ဟိုးေလးတေက်ာ္ျဖစ္သြားတာကေတာ့ ၂၀၁၈ ၊ မတ္လ ၁၇ ရက္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

Facebook ရဲ႕ ဒီဇိုင္း (Data Design) ေၾကာင့္ Cambridge Analytica က Facebook အသုံးျပဳသူေတြကို စစ္တမ္းေကာက္ရာမွာ ကိုယ္တိုင္ သေဘာတူၿပီး ပါဝင္တဲ့ User ေတြသာမက၊ အဆိုပါ User ေတြရဲ႕ Facebook ကြန္ရက္အတြင္းက လူအားလုံးရဲ႕ Information အကုန္ကို ရသြားခဲ့တာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီထဲမွာ အေမရိကန္က User သန္း ၇၀ ေလာက္ ပါ ပါတယ္။ ဒီ Data ေတြကို ႏိုင္ငံေရးကမ့္ပိန္းေတြမွာ ျပန္သုံးလိုက္ေတာ့ အရႈပ္ေတာ္ပုံက ေတာ္ေတာ္ႀကီးသြားခဲ့တာပါ။

Ref: NY Times, The Verge, Wikipedia, Twitter, Reuters