အခ်ိန္အားရွိတဲ့အခါ ကိုယ့္ရဲ႕ ေတြးေခၚပံု၊ ျပဳမူလုပ္ေဆာင္ပံုေတြကို ဘယ္အရာေတြက ထိန္းခ်ဳပ္ေနလဲလို႔ ေတြးမိတတ္ၾကပါတယ္။ ငါဘာျဖစ္လို႔ ဒီလို လုပ္လိုက္မိတာလဲ၊ ငါဘာျဖစ္လို႔ ဒီလို ဆံုးျဖတ္မိတာလဲ စသျဖင့္ေပါ့။ ဒီတစ္ခါေတာ့ ထူးဆန္းတဲ့ စိတ္ပညာဆိုင္ရာအခ်က္ေလးေတြက ကၽြန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ေတြးေခၚပံုကို ေျပာင္းေစတာကို မွ်ေဝခ်င္ပါတယ္။

The Anchoring Effect

ဒါကေတာ့ လူေတြဟာ တစ္ခုခုကို တန္ဖိုးျဖတ္တဲ့အခါ မူလေစ်းႏႈန္းနဲ႔ ယွဥ္ၿပီး ဆံုးျဖတ္ၾကတာ မ်ိဳးပါ။ ဒါမ်ိဳးကို အေရာင္းပိုင္းေတြ၊ စတိုးဆိုင္ေတြမွာ သံုးၿပီး အက်ီီတစ္ထည္ကို ၁၅,၀၀၀ မို႔ ေစ်းႀကီးတယ္ဆိုၿပီး မဝယ္ေပမယ့္ မူလေစ်းႏႈန္း ၅၀,၀၀၀ က ေလွ်ာ့ထားမယ္ဆိုရင္ေတာ့ ဝယ္ျဖစ္ဖို႔ မ်ားသြားပါၿပီ။ ဒီေစ်းက ဒီေစ်းေပမယ့္ အခြင့္အလမ္းႀကီးတစ္ခုကို လက္လြတ္ေတာ့မယ္လို႔ ထင္ေနတဲ့စိတ္က ဝယ္ျဖစ္ေအာင္ စြမ္းေဆာင္ေပးတာပါ။

The Paradox of Choice

ဒါကေတာ့ ေရြးခ်ယ္စရာမ်ားလာေလေလ၊ ေနာက္ဆံုးေရြးခ်ယ္မႈနဲ႔ ပက္သက္ၿပီး စိတ္ေက်နပ္မႈက နည္းေလေလျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ေရြးစရာေတြ မ်ားလြန္းေတာ့ ဟုန္တတ္သလို ေရြးၿပီးသြားတဲ့အခါေတာင္မွ ဟိုဟာေလး ယူလိုက္မိရင္ အေကာင္းသား၊ ဒီဟာေလး ေရြးလိုက္ရမွာလို႔ ျဖစ္တတ္တာမ်ိဳးပါ။ ေနာက္ဆံုးေရြးခ်ယ္မႈက မွန္ကန္ေနရင္ေတာင္ ေရြးခ်ယ္စရာမ်ားခဲ့ရင္ မေပ်ာ္မရႊင္ျဖစ္ေစပါတယ္။

Clustering Illusion

Pratfall Effect

စံုတြဲႏွစ္ေယာက္လမ္းေလွ်ာက္လာရင္း တစ္ေယာက္ေယာက္က အေပါက္ကၽြံက်တာတို႔၊ ေျခေခါက္လဲတာတို႔ ျဖစ္တယ္ဆိုပါစို႔။ ေဘးလူေတြ အျမင္မွာေတာ့ “ေတာ္ေတာ္နေမာ္နမဲ႔ႏိုင္တာပဲ” လို႔ ထင္ႏိုင္ေပမယ့္ ခ်စ္သူခ်င္းအျမင္မွာေတာ့ ဒီလို အမွားေလးေတြ၊ အလြဲေလးေတြကမွ ဆြဲေဆာင္မႈရွိတာပါတဲ့။ ၿပီးျပည့္စံုမႈဟာ တစ္ခါတေလပ်င္းစရာေကာင္းၿပီး အမွားေလးေတြကမွ ပိုၿပီး လူသားဆန္ေစပါတယ္တဲ့။ ဒါေၾကာင့္ ကိုယ္သေဘာက်ေနတဲ့ လူေရွ႕မွာ တလြဲေတြ လုပ္မိရင္ အရမ္းစိတ္မပ်က္ပါနဲ႔။

Survivorship Bias

The Fear of Beauty

ဒါကေတာ့ ကားစီးတာတို႔၊ စာသင္ခန္းထဲ၊ အလုပ္မွာ ၾကံဳရတဲ့အေျခအေနတစ္မ်ိဳးျဖစ္ၿပီး ေခ်ာတဲ့သူေဘးမွာ ကပ္မထိုင္ခ်င္တာပါ။ ရထားေပၚမွာ ေခ်ာတဲ့ ေကာင္ေလး၊ ေကာင္မေလးနား ကပ္မထိုင္ခ်င္တဲ့ ဆိုက္ကို တခ်ိဳ႕က ရွိပါတယ္။ ထိုင္ရတဲ့သူေတြဟာလည္း သူမ်ားထက္ပို စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားတယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ တကယ္အမွန္ကေတာ့ ေခ်ာတဲ့သူေဘးမွာ ထိုင္တဲ့အတြက္ အာရံုေရာစိုက္ခံရမႈ၊ ကိုယ္နဲ႔ သူနဲ႔ ႏႈိင္းယွဥ္မွာကို ေၾကာက္ရြံ႕မႈတို႔ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ ဒီလို အခ်က္ေလးေတြက ကိုယ့္ရဲ႕ ေတြးေခၚပံုကို သက္ေရာက္ေစပါတယ္။ ပရိသတ္ႀကီးေရာ ဒီထဲက တစ္ခ်က္ေလာက္ ခံစားဖူးၾကတယ္မလား။
Yoe Lu (Akhayar)
Source : Bright Side